

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

EMAMAKI: 100 

 

 

 

 

 

 

Lamarubhriki angemakhasi lasi-7. 

 

 

 

 

 

 

SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL) 

 

LIPHEPHA LESITSATFU (P3) 

 

LWETI 2009 

 

EMARUBHRIKHI

NATIONAL 

SENIOR CERTIFICATE 

LIBANGA 12 





 

SIGABA A: EMARUBHRIKI EKUHLOLA INDZABA (50) 

 

 

Lizinga 7: 

 

Emalengiso 

 

80 – 100% 

Lizinga 6: 

Licophelo 
lelisetulu 

 

70 – 79% 

Lizinga 5: 

Licophelo 
lelincomekako 

 

60 – 69% 

Lizinga 4: 

 

Lokwenetisako 

 

50 – 59% 

Lizinga 3: 

 

Lokulingene 

 

40 – 49% 

Lizinga 2: 

 

Lokuyincenye 

 

30 – 39% 

Lizinga 1: 

 

Akunamphumelelo 

 

0 – 29% 

 

26 – 32

22½ – 25½

19½ – 22

16 – 19

13 – 15½

10 – 12½

0 – 9½

 

LOKUCUKETFWE

NEKUHLELA 

 

(32 EMAMAKI) 

 

 

-Lokucuketfwe 
kukhombisa kuvisisa 
sihloko 
ngemalengiso. 

 -Imibono ikhutsata 
kucabanga futsi 
ivutsiwe. 
-Kuhlela ne/nobe 
kwakha luhlaka 
kukhicite indzaba 
lemukelekako 
lengenamaphutsa. 

 

-Lokucuketfwe 
kusecophelweni 
lelisetulu futsi 
kunekuticambela. 

-Imibono inekujula 
kwemcondvo futsi 
iyajabulisa. 
-Kuhlela ne/nobe 
kwakha luhlaka 
kukhicite indzaba 
leyakheke kahle 
naletfuleke kahle. 

 

- Lokucuketfwe 
kuvakala kusezingeni 
lelincomekako. 
-Imibono iyajabulisa 
futsi iyakholweka. 
-Kuhlela ne/nobe 
kwakha luhlaka 
kukhicite indzaba 
leyakheke kahle 
naletfuleke kahle. 

 

- Lokucuketfwe 
kuyenetisa kantsi futsi 
kubumbene 
ngalokwenetisako. 

- Imibono iyajabulisa, 
inekuticambela 
lokwenetisako. 

-Kuhlela ne/nobe 
kwakha luhlaka 
kukhicite indzaba 
letfuleke 
ngalokwenetisako. 

 

- Lokucuketfwe 
kulingene futsi 
kwetayelekile. 
Kubumbana 
kuhamba kushiya 
tikhala. 

- Imibono: 
leminyenti 
iyahambisana 
nesihloko. Kuncane 
kuticambela. 

-Kuhlela ne/nobe 
kwakha luhlaka 
kukhicite indzaba 
letfuleke 
ngalokuyincenye. 

 

Lokucuketfwe 
akuvami kucaca, 
akukho kubumbana. 

imibono imbalwa, 
iphindzaphindvwa 
njalo. 
-Akulingani nelizinga 
lelulwimi lwasekhaya 
nanobe kuneluhlelo 
/kwakhiwe luhlaka. 
-Indzaba 
ayetfulekanga kahle. 

 

- Lokucuketfwe 
kunhlanhlatsa kakhulu. 
Kubumbana akukho. 

- Imibono ayinamdlandla, 
iphindzaphindziwe. 

-Akukho kuhlela/kwakha 
luhlaka ngalokwenele. 
-Indzaba yetfulwe kabi 
kakhulu. 



 




 

 

10 – 12

8½ – 9½

7½ – 8

6 – 7

5 – 5½

4 – 4½

0 – 3½

 

LULWIMI, 
SITAYELA 
NEKUHLUNGA 
EMAPHUTSA 

 

(12 EMAMAKI) 

Kucaphelisisa 
lokujulile kweligalelo 
lelulwimi. 

-Lulwimi netiphumuti 
kusetjentiswe 
ngemphumelelo. 
Usebentisa lulwimi 
lwetinongo 
ngalokufanele 
ngemalengiso. 

- Kukhetfwa 
kwemagama 
kungemalengiso futsi 
kuvutsiwe. 
-Sitayela, umoya, 
nerejista kufanele 
sihloko ngendlela 
lengemalengiso. 
- Itheksthi 
ayinamaphutsa 
njengobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

Kucaphelisisa 
lokujulile 
kweligalelo 
lelulwimi. 
-Lulwimi 
netiphumuti 
kusetjentiswe 
ngemphumelelo. 
Usebentisa lulwimi 
lwetinongo 
ngalokufanele. 

-Kukhetfwa 
kwemagama 
kuyehluka kantsi 
kunebugagu 

- Sitayela, umoya, 
nerejista 
kuhambisana 
ngalokufanele 
nesihloko. 
-Itheksthi 
ayinamaphutsa 
lamanyenti 
njengobe 
kulandzelwe 
imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

Kubonakala 
kunekucikelelwa 
kwekusetjentiswa 
kwelulwimi 
ngalokujulile. 

-Lulwimi netiphumuti 
esikhatsini lesinyenti 
kusetjentiswe 
ngaphandle 
kwemaphutsa. 
-Emagama lakhetsiwe 
afanele itheksthi. 
Sitayela, umoya, 
nerejista kuhambisana 
ngalokufanele 
nesihloko. 
-Esikhatsini lesinyenti 
itheksthi 
ayinamaphutsa 
lamanyenti njengobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

-Kunekucikelela 
lokwenetisako 
kweligalelo lelulwimi. 

- Lulwimi lolumalula 
netiphumuti 
kusetjentiswe 
ngalokwenetisako. 
- Emagama akhetfwe 
ngalokwenetisako. 
- Sitayela, umoya, 
nerejista kuhambisana 
ngalokungagucuki 
nesihloko. 
- Itheksthi isenawo 
emaphutsa lambalwa 
nanobe kulandzelwe 
imigomo yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

 

-Itheksthi icambeke 
ngalokulingene. 

Emaphutsa 
akaphazamisi 
kushelela 
kwembhalo. 

Silulumagama 
sifanele inhloso, 
tetsamelilwati 
nesimongcondvo. 

Sitayela, umoya, 
nerejista 
akusetjentiswe 
ngalokulingene. 

- Itheksthi isenawo 
emaphutsa 
lambalwa nanobe 
kulandzelwe 
imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

-Budze-bulingene. 

-Lulwimi netiphumuti 
kunemaphutsa. 
- Kukhetfwa 
kwemagama 
akwenetisi. 
- Sitayela, umoya 
nerejista 
akuhambisani 
nesihloko. 
- Itheksthi igcwele 
emaphutsa nanobe 
kwentiwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

 

- Lulwimi netiphumuti 
kunemaphutsa lamabi. 
- Kukhetfwa kwemagama 
akwemukeleki. 
- Sitayela, umoya nerejista 
kugcwele emaphutsa kuto 
tonkhe tinhlangotsi. 
- Itheksthi inemaphutsa 
lamanyenti kakhulu nanobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

 

 

5 – 6

4½

4

3 – 3½

2½

2

0 – 1½

 

SAKHIWO 

 

(6 EMAMAKI) 

 

-Kutfutfuka 
kwesihloko 
lokubumbene. 
Kucacile, 
kuyalandzeleka 
kungemalengiso. 

- Imisho, netindzima 
kwakhiwe 
ngemalengiso. 

- Budze 
buhambisana 
netidzingo tesihloko 
ngemalengiso. 

 

-Imininingwane 
yetigameko 
itfutfuka 
ngalokubumbene- 
Imisho, netindzima 
letehlukene 
kuhleleke 
ngelizinga 
lelisetulu. 

-Budze bulungile. 

 

 

- Kunemininingwane 
letsite lecanjiwe 
lehambelana 
nesihloko. 
-Imisho netindzima 
kwakheke ngelicophelo 
lelincomekako. 
- Budze bulungile. 

 

- Kunemininingwane 
letsite lecanjiwe 
lehambelana nesihloko. 
-Imisho netindzima 
kwakheke ngelicophelo 
lelincomekako. 
- Budze bulungile. 

 

- Emaphuzu 
lamanyenti 
labalulekile 
ayabonakala. 
- Imisho, netindzima 
kunemaphutsa 
kodvwa indzaba 
iyevakala. 
- Budze – 
yindze/yimfisha 
kakhulu. 

 

-Kulesinye sikhatsi 
uyanhlanhlatsa 
aphume esihlokweni 
kodvwa umcondvo 
uyevakala. 
-Kwakhiwa kwemisho 
netindzima 
kusezingeni 
leliphansi. 
- Budze – 
yindze/yimfisha 
kakhulu. 

 

Iphumile esihlokweni. 
- Imisho, netindzima 
kuhlangahlangene, 
kuyagucugucuka. 
- Budze – yindze/yimfisha 
ngalokwendlulele. 






 

 

SIGABA B: EMARUBHRIKI EKUHLOLA EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIFISHA (30) 

 

 

Lizinga 7: 

Emalengiso 

 

80 – 100% 

Lizinga 6: 

Licophelo 
lelisetulu 

70 – 79% 

Lizinga 5: 

Licophelo 
lelincomekako 

60 – 69% 

Lizinga 4: 

Lokwenetisako 

 

50 – 59% 

Lizinga 3: 

Lokulingene 

 

40 – 49% 

Lizinga 2: 

Lokuyincenye 

 

30 – 39% 

Lizinga 1: 

Akunamphumelelo 

 

0 – 29% 

 

16 – 20

14 – 15½

12 – 13½

10 – 11½

8 – 9½

6 – 7½

0 – 5½

LOKUCUKETFWE, 
KUHLELA 
NELUHLAKASIMO

 

(20 EMAMAKI) 

 

 

- Lwati lolubanti 
lwelukhetselo 
lwetidzingo 
tetheksthi. 
- Kubhala 
lokucondzile. 

- Umfundzi 
ucondza ngco 
akanhlanhlatsi. 

- Kunekubumbana 
ngalokuphelele 
nekuchazwa kahle 
kakhulu 
kwemibono 
yalokucuketfwe, 
yonkhe 
imininingwane 
yesekela sihloko. 
- Bufakazi 
bekuhlela ne/nobe 
kwakha luhlaka 
bukhicite itheksthi 
lemukelekako 
lengenamaphutsa. 

Luhlakasimo. 
Lolusinembako 
ngemalengiso. 

 

- Lwati lolusecophelweni 
lelisetulu lwetidzingo 
tetheksthi. 
-Kubhala lokucondzile. 
- Umfundzi ucondza 
ngco akanhlanhlatsi. 

- Kunekubumbana 
ngalokuphelele 
nekuchazwa kahle 
kakhulu kwemibono 
yalokucuketfwe, yonkhe 
imininingwane yesekela 
sihloko. 

- Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha luhlaka 
bukhicite itheksthi 
lemukelekako 
lengenamaphutsa. 

- Usebentise imitsetfo 
ledzingekako 
yeluhlakasimo. 
Ngelicophelo lelisetulu. 

 

 

- Lwati lolwenetisako 
lwetidzingo tetheksthi. 
- Kubhala- umfundzi 
akanhlanhlatsi 
uyacikelela kutsi 
kungabikho kwehla 
kwelizinga. 
- Imibono yetheksthi 
ibumbene 
nalokucuketfwe, futsi 
ichazwe ngelicophelo 
lelincomekako, 
imininingwanei 
yesekela sihloko. 
- Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha 
luhlaka bukhicite 
itheksthi lemukelekako 
lesecophelweni 
lelincomekako. 
- Usebentise imitsetfo 
ledzingekako 
yesakhiwo. 

 

- Lwati lolwenetisako 
lwetidzingo tetheksthi. 
- Kubhala – umfundzi 
wehlisa lizinga 
ngekuhambelana 
nesihloko kodvwa 
kuyevakala kutsi utsini. 
- Imibono yetheksthi 
ibumbene 
ngalokwenetisako 
nalokucuketfwe, kantsi 
inemininingwane letsite 
lesekela sihloko. 
- Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha luhlaka 
bukhicite itheksthi 
letfulwe 
ngalokwenetisako. 

- Usebentise lwati 
lolwenetisako 
lwetidzingo 
yeluhlakasimo. 

 

- Lwati lolulingene 
lwetidzingo 
tetheksthi. 
Imphendvulo 
ikhombisa 
kunhlanhlatsa 
lokuncane. 

- Kubhala – 
umfundzi wehlisa 
lizinga, kuletinye 
tincenye akuvakali 
kutsi ufuna kutsini. 
- Imibono 
yetheksthi 
ibumbene 
ngalokulingene 
nalokucuketfwe, 
kantsi 
inemininingwane 
lesisekelo lesekela 
sihloko. 

- Bufakazi 
bekuhlela ne/nobe 
kwakha luhlaka 
bukhicite itheksthi 
lemukelekako 
nalebumbene 
ngalokulingene. 

- Unelwati 
lolulingene 
lwetidzingo 
teluhlakasimo. 

 

- Lwati lolungakeneli 
lwetidzingo 
tetheksthi. 
Umsebenti 
lobhaliwe uveta 
kutsemeleta 
lokukhulu. 

- Kubhala – 
umfundzi wehlisa 
lizinga, 
kunekunhlanhlatsa 
lokukhulu. 
- Imibono yetheksthi 
ayibumbani ngaso 
sonkhe sikhatsi 
nalokucuketfwe. 
Imbalwa kakhulu 
imininingwane 
lesekela sihloko. 
-Kuhlela/kwakha 
luhlaka akwenetisi. 
Itheksthi 
ayetfulwanga kahle. 

- Akayilandzeli 
ngalokwanele 
imitsetfo 
ledzingekile 
yeluhlakasimo. 
– Kunemaphutsa 
lamanyenti. 

 

 

-Alukho lwati lwetidzingo 
tetheksthi. 

- Kubhala – umfundzi 
wehlisa lizinga, 
kunekuhlanhlatsa lokukhulu 
kuletinye tincenye. 

- Imibono yetheksthi 
ayibumbani 
nalokucuketfwe. Imbalwa 
kakhulu imininingwane 
lesekela sihloko. 

- Kuhlela nekwakha luhlaka 
akukho. Itheksthi yetfulwe 
kabi. 

- Akayilandzeli imitsetfo 
yeluhlakasimo. 

 



 




 

 

8 – 10

7 – 7½

6 – 6½

5 – 5½

4 – 4½

3 – 3½

0 – 2½

LULWIMI 

SITAYELA 
NEKUHLUNGWA 
KWEMAPHUTSA 

 

(10 EMAMAKI) 

 

- Itheksthi 
ineluhlelo 
lolungenamaphutsa 
nalolwakheke 
kahle. 

- Silulumagama 
sihambisana 
nenhloso, 
tetsamelilwati, 
nesimongcondvo 
ngemalengiso. 

-Sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngemalengiso. 

- Itheksthi 
ayinamaphutsa 
njengobe 
kulandzelwe 
imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

- Budze lobenele. 

 

- Itheksthi icanjwe 
ngelicophelo lelisetulu 
ngalokungenamaphutsa. 
- Silulumagama 
sihambisana nenhloso, 
tetsamelilwati, 
nesimongcondvo 
ngelicophelo lelisetulu. 
- Sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngelicophelo lelisetulu 
ngekulandzela tidzingo 
temsebenti. 
- Itheksthi 
ayinamaphutsa 
lamanyenti njengobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
-Budze bulungile. 

 

- Itheksthi icanjwe 
ngelicophelo 
lelincomekako kantsi 
futsi ifundzeka malula. 
- Silulumagama 
sihambisana nenhloso, 
tetsamelilwati, 
nesimongcondvo 
ngelicophelo 
lelincomekako. 
- Esikhatsini lesinyenti 
sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngalokufanele. 

- Esikhatsini lesinyenti 
itheksthi 
ayinamaphutsa 
njengobe kulandzelwe 
imigomo yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze bulungile. 

 

-Usebentise umcondvo 
lowenetisako 
wetidzingo teluhlaka. 
- Itheksthi icanjwe 
ngalokwenetisako. 
Emaphutsa 
akatsikameti kushelela 
kwemibono. 
- Silulumagama 
sihambisana nenhloso, 
tetsamelilwati, 
nesimongcondvo 
ngalokwenetisako. 
- Sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngalokwenetisako. 
- Itheksthi isacuketse 
emaphutsa lambalwa 
nanobe kulandzelwe 
imigomo yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze bulungile. 

 

- Itheksthi icanjwe 
ngalokulingene. 
Kunemaphutsa 
lambalwa. 
- Silulumagama 
sincane kantsi 
asihambisani kahle 
nenhloso, 
tetsamelilwati, 
nesimongcondvo. 
- Kukhona 
lokusilelako 
ngesitayela, umoya 
nerejista. 
- Itheksthi icuketse 
emaphutsa 
lamanyentana 
nanobe 
kulandzelwe 
imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze – 
yindze/yimfisha 
kakhulu. 

 

- Itheksthi icanjwe 
kabi kantsi futsi 
kumatima 
kuyilandzela. 
- Silulumagama 
sidzinga kulungiswa 
lokutsite kantsi 
asihambisani kahle 
nenhloso, 
tetsamelilwati, 
nesimongcondvo. 
- Sitayela, umoya 
nerejista akushayi 
khona. 
- Itheksthi igcwele 
emaphutsa nanobe 
kulandzelwe 
imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze – 
yindze/yimfisha 
kakhulu. 

 

- Akakasebentisi imitsetfo 
ledzingekako yeluhlaka. 
- Itheksthi icanjwe kabi 

-Itheksthi icanjwe kabi 
kantsi futsi kumatima 
kuyilandzela. 

- Silulumagama sidzinga 
kulungiswa lokumatima 
futsi asihambisani 
nenhloso. 
- Sitayela, umoya nerejista 
akuhambisani nesihloko. 
Itheksthi igcwele 
emaphutsa futsi iyadidana 
nanobe kulandzelwe 
imigomo yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

- Budze – yindze /yimfisha 
ngalokwendlulele. 



 




 

SIGABA C: EMARUBHRIKI EKUHLOLA EMATHEKSTHI LAMAFISHA KAKHULU: EMIBHALOMBIKO/LATICUKATSILWATI (20) 

 

 

Lizinga 7: 

Emalengiso 

 

80 – 100% 

Lizinga 6: 

Licophelo 
lelisetulu 

70 – 79% 

Lizinga 5: 

Licophelo 
lelincomekako 

60 – 69% 

Lizinga 4: 

Lokwenetisako 

 

50 – 59% 

Lizinga 3: 

Lokulingene 

 

40 – 49% 

Lizinga 2: 

Lokuyincenye 

 

30 – 39% 

Lizinga 1: 

Akunamphumelelo 

 

0 – 29% 

 

10½ – 13

9½ – 10

8 – 9

6½ – 7½

5½ – 6

4 – 5

0 – 3½

LOKUCUKETFWE, 
KUHLELA 
NELUHLAKASIMO

 

(13 EMAMAKI) 

 

 

- Kucikelela 
lokubanti 
lwelukhetselo 
lwetidzingo 
tetheksthi. 

Ucondza ngco 
esihlokweni, 
akahlanhlatsi. 

- Kubhala 
lokucondzile. 
– Umfundzi ucondza 
ngco akanhlanhlatsi. 
- Kunekubumbana 
ngalokuphelele 
nekuchazwa kahle 
kakhulu kwemibono 
yalokucuketfwe, 
yonkhe 
imininingwane 
yesekela sihloko. 
-Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha 
luhlaka bukhicite 
itheksthi 
lemukelekako 
lengenamaphutsa. 

Luhlakasimo 
lesinembako 
ngemalengiso. 

 

- Kucikelela 
lolusecophelweni 
lelisetulu lwetidzingo 
tetheksthi. 

- Ucondza ngco 
esihlokweni, 
akahlanhlatsi. 

 - Kubhala lokucondzile. 
– Umfundzi ucondza 
ngco akanhlanhlatsi. 
- Kunekubumbana 
ngalokuphelele 
nekuchazwa kahle 
kakhulu kwemibono 
yalokucuketfwe, yonkhe 
imininingwane yesekela 
sihloko. 

-Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha luhlaka 
bukhicite itheksthi 
lemukelekako 
lengenamaphutsa. 

- Usebentise imitsetfo 
ledzingekako 
yeluhlakasimo 
ngelicophelo lelisetulu. 

 

 

-Kucikelela 
lolluincomekako 
lwetidzingo 
tetheksthi. 

Ukhombisa 
kucikelela Kukhona 
kuhlanhlatsa 
lokuncane. 

 –Kubhala -umfundzi 
akanhlanhlatsi. 
-Imibono yetheksthi 
ibumbene 
nalokucuketfwe, futsi 
ichazwe 
ngelicophelo 
lelincomekako, 
imininingwanei 
yesekela sihloko. 
- Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha 
luhlaka bukhicite 
itheksthi 
lemukelekako 
lesecophelweni 
lelincomekako. 
-Usebentise imitsetfo 
ledzingekako 
yeluhlakasimo. 

 

- Kucikelela 
loKwenetisako 
kwetidzingo 
tetheksthi. 

Umbhalo 
unekuhlanhlatsa 
kodvwa 
awuyiphazamisi 
inshokutsi. 

 - Kubhala – 
umfundzi 
uyanhlanhlatsa 
kodvwa kuyevakala 
kutsi utsini. 
- Imibono yetheksthi 
ibumbene 
ngalokwenetisako 
nalokucuketfwe, 
kantsi 
inemininingwane 
letsite lesekela 
sihloko. 
- Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha 
luhlaka bukhicite 
itheksthi letfulwe 
ngalokwenetisako. 
- Usebentise 
kucikelela 
lolwenetisako 
lwetidzingo 
yeluhlakasimo. 

 

 

 

- Kucikelela 
lokulingene 
kwetidzingo 

t - Kubhala – 
etheksthi. 

Imphendvulo 
ikhombisa 
kunhlanhlatsa 
lokuncane. 
Ukhombisa lwati 
lolulingene 
lwetimongcondvo 
letibanti ekubhaleni. 
-Kubhala – umfundzi 
wehlisa lizinga, 
kuletinye tincenye 
akuvakali kutsi ufuna 
kutsini. 
- Imibono yetheksthi 
ibumbene 
ngalokulingene 
nalokucuketfwe, 
kantsi 
inemininingwane 
lesisekelo lesekela 
sihloko. 
- Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha 
luhlaka bukhicite 
itheksthi 
lemukelekako 
nalebumbene 
ngalokulingene. 
– Unekucikelela 
lolulingene 
lwetidzingo 
yeluhlakasimo. 

 

- Kucikelela 
lokungakeneli 
kwetidzingo tetheksthi. 
Umsebenti lobhaliwe 
uveta kutsemeleta 
lokukhulu. 

- Kubhala – 

Umbhalo ukhomba 
kuvisisa lokuncane 
kakhulu kwesihloko. 

 - Kubhala – 
umfundzi wehlisa 
lizinga, 
kunekunhlanhlatsa 
lokukhulu. 
- Imibono yetheksthi 
ayibumbani ngaso 
sonkhe sikhatsi 
nalokucuketfwe. 
Imbalwa kakhulu 
imininingwane lesekela 
sihloko. 
-Kuhlela/kwakha 
luhlaka akwenetisi. 
Itheksthi ayetfulwanga 
kahle. 

- Akayilandzeli 
ngalokwanele imitsetfo 
ledzingekile 
yeluhlakasimo. 
– Kunemaphutsa 
lamanyenti. 

 

 

-Akukho kucikelela 
kwetidzingo tetheksthi. 

Kuhlanhlatsa kwenta 
umcondvo 
walokubhaliwe ulahleke 
kakhulu. 

 - Kubhala – umfundzi 
wehlisa lizinga, 
kunekuhlanhlatsa 
lokukhulu kuletinye 
tincenye. 

- Imibono yetheksthi 
ayibumbani 
nalokucuketfwe. 
Imbalwa kakhulu 
imininingwane lesekela 
sihloko. 

- Kuhlela nekwakha 
luhlaka akukho. 
Itheksthi yetfulwe kabi. 
-Akayilandzeli imitsetfo 
yeluhlakasimo. 

 



 




 

 

6 – 7

5 – 5½

4½

3½ – 4

3

2½

0 – 2

LULWIMI 

SITAYELA 
NEKUHLUNGWA 
KWEMAPHUTSA 

 

(7 EMAMAKI) 

 

 -Itheksthi ineluhlelo 
lolungenamaphutsa 
nalolwakheke kahle. 
- Silulumagama 
sihambisana 
nenhloso, 
tetsamelikucikelela, 
nesimongcondvo 
ngemalengiso. 
-Sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngemalengiso. 
- Itheksthi 
ayinamaphutsa 
njengobe 
kulandzelwe 
imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze lobenele. 

 

- Itheksthi icanjwe 
ngelicophelo lelisetulu 
ngalokungenamaphutsa. 
- Silulumagama 
sihambisana nenhloso, 
tetsamelikucikelela, 
nesimongcondvo 
ngelicophelo lelisetulu. 
- Sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngelicophelo lelisetulu 
ngekulandzela tidzingo 
temsebenti. 
- Itheksthi 
ayinamaphutsa 
lamanyenti njengobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
-Budze bulungile. 

 

- Itheksthi icanjwe 
ngelicophelo 
lelincomekako kantsi 
futsi ifundzeka 
malula. 
-Silulumagama 
sihambisana 
nenhloso, 
tetsamelikucikelela, 
nesimongcondvo 
ngelicophelo 
lelincomekako. 
- Esikhatsini 
lesinyenti sitayela, 
umoya, nerejista 
kwetfulwe 
ngalokufanele. 
- Esikhatsini 
lesinyenti itheksthi 
ayinamaphutsa 
njengobe 
kulandzelwe 
imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze bulungile. 

 

-Usebentise 
umcondvo 
lowenetisako 
wetidzingo teluhlaka. 
- Itheksthi icanjwe 
ngalokwenetisako. 
Emaphutsa 
akatsikameti 
kushelela 
kwemibono. 
- Silulumagama 
sihambisana 
nenhloso, 
tetsamelikucikelela, 
nesimongcondvo 
ngalokwenetisako. 
- Sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngalokwenetisako. 
- Itheksthi 
isacuketse 
emaphutsa lambalwa 
nanobe kulandzelwe 
imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze bulungile. 

 

- Usebenitse 
umcondvo lolingene 
wetidzingo teluhlaka. 
– Kukhona lokusele 
ngaphandle. 
- Itheksthi icanjwe 
ngalokulingene. 
Kunemaphutsa 
lambalwa. 
- Silulumagama 
sincane kantsi 
asihambisani kahle 
nenhloso, 
tetsamelikucikelela, 
nesimongcondvo. 
-Kukhona 
lokusilelako 
ngesitayela, umoya 
nerejista. 
-Itheksthi icuketse 
emaphutsa 
lamanyentana 
nanobe kulandzelwe 
imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze – 
yindze/yimfisha 
kakhulu. 

 

 -Usebentise imitsetfo 
yeluhlaka 
ngalokunhlanhlantsako. 
– Itheksthi icanjwe kabi 
kantsi futsi kumatima 
kuyilandzela. 
- Silulumagama 
sidzinga kulungiswa 
lokutsite kantsi 
asihambisani kahle 
nenhloso, 
tetsamelikucikelela, 
nesimongcondvo. 
- Sitayela, umoya 
nerejista akushayi 
khona. 
- Itheksthi igcwele 
emaphutsa nanobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze – 
yindze/yimfisha 
kakhulu. 

 

-Akakasebentisi imitsetfo 
ledzingekako yeluhlaka. 
– Itheksthi icanjwe kabi 
–Itheksthi icanjwe kabi 
kantsi futsi kumatima 
kuyilandzela. 
- Silulumagama sidzinga 
kulungiswa lokumatima 
futsi asihambisani 
nenhloso. 

- Sitayela, umoya 
nerejista akuhambisani 
nesihloko. Itheksthi 
igcwele emaphutsa futsi 
iyadidana nanobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze – yindze 
/yimfisha 
ngalokwendlulele. 



 

 


